Rwanda Gakenke koffie: Rushashi, Honey & SCA 84,25 | Coffee Class

Rwanda Gakenke draait om hoogte, kleine koffiebedrijven en samenwerking. De koffie wordt verzameld rond Rushashi, waar producenten hun rijpe koffiebessen gezamenlijk laten verwerken en waar kwaliteit, traceerbaarheid en toegang tot de specialty markt al jarenlang centraal staan.

Op papier lijkt het profiel elegant en relatief ingetogen. Gedroogd fruit brengt een rijpe zoetheid, terwijl zwarte thee juist doet denken aan structuur, verfijning en een droge aromatische kant.

Toch beginnen we maandag zoals altijd vóór het branden en vóór onze eigen sensory. Vandaag kijken we uitsluitend naar de groene koffie: waar komt ze vandaan, wie zit erachter en welke mogelijkheden heeft het uitgangsmateriaal?

Waarom wij hem Rwanda Gakenke noemen

Voor Coffee Class draagt deze koffie deze week de naam Rwanda Gakenke. Daarmee zoomen we direct in op het district waarin Rushashi ligt.

Gakenke bevindt zich in de Northern Province van Rwanda en bestaat uit negentien sectoren. Rushashi is daar één van. Het district zelf presenteert koffie zelfs als een belangrijk onderdeel van de lokale economie.

Dat maakt Gakenke meer dan een handige geografische naam op onze verpakking. Het is het grotere landschap waarbinnen de producenten rond Rushashi wonen, werken en koffie verbouwen.

Binnen dat landschap vormt de Rushashi Coffee Washing Station vervolgens een belangrijk verzamelpunt.

Abakundakawa: mensen die van koffie houden

Achter Rushashi staat de Abakundakawa-coöperatie. De naam wordt vertaald als ‘zij die van koffie houden’ of simpelweg ‘coffee lovers’.

De organisatie begon in 1999 toen ongeveer honderd koffieproducenten besloten gezamenlijk toegang tot de markt te zoeken. Individueel hadden kleine boeren weinig onderhandelingskracht en beperkte mogelijkheden om hun koffie zelfstandig internationaal te verkopen.

Samenwerking veranderde dat uitgangspunt. In de jaren daarna groeide Abakundakawa uit tot een organisatie die tegenwoordig met duizenden boeren uit Gakenke samenwerkt.

Daarmee is deze koffie geen product van één grote finca. Het is juist een voorbeeld van het smallholder-model dat zo kenmerkend is voor Rwanda.

Waarom een washing station zo belangrijk is

Veel Rwandese koffieboeren werken op relatief kleine percelen. Daardoor is het niet vanzelfsprekend dat iedere producent zelf over alle apparatuur en infrastructuur beschikt om specialty coffee volledig te verwerken.

Een coffee washing station brengt de oogst van verschillende kleine producenten samen. Rijpe cherries kunnen daar worden geselecteerd, ontpulpt, verwerkt, gedroogd en uiteindelijk voorbereid voor verdere verwerking en export.

Daardoor wordt het washing station veel meer dan alleen een machinepark. Het wordt ook een plek waar kwaliteitscontrole, kennis en organisatie samenkomen.

Rushashi is precies zo’n centraal punt binnen de lokale koffieketen.

Van thuis verwerken naar specialty coffee

Voor 2012 werd volgens de traceability-informatie rond Rushashi nog veel koffie traditioneel thuis verwerkt. Daarna kwam steeds meer aandacht voor centrale kwaliteitscontrole en verbeterde verwerking.

De ontwikkeling van de coöperatie ging daardoor hand in hand met een andere manier van kijken naar koffie. Niet alleen zoveel mogelijk produceren, maar ook leren hoe selectie, fermentatie en droging de waarde van de uiteindelijke groene koffie kunnen verhogen.

Dat leverde Rushashi in de loop der jaren een stevige reputatie binnen de Rwandese specialtywereld op.

Ook internationale kwaliteitswedstrijden hebben daar een rol in gespeeld. Rushashi verscheen meerdere keren tussen erkende Rwandese lots bij de Cup of Excellence.

Hoog in de heuvels van Gakenke

Gakenke is een heuvelachtig district in het noorden van Rwanda. De koffie rond Rushashi wordt op grote hoogte verbouwd.

Onze leveranciersspecificatie vermeldt voor deze batch ongeveer 1.500 tot 1.900 meter. De bredere origin-informatie van Rushashi plaatst de producerende gebieden voornamelijk rond 1.700 tot 2.000 meter.

Die grote hoogte betekent doorgaans koelere omstandigheden dan in lager gelegen koffiegebieden. Daardoor kan rijping langzamer verlopen, afhankelijk van lokale temperatuur, ligging, schaduw en microklimaat.

Toch behandelen we hoogte nooit als automatische kwaliteitsgarantie. Het is één onderdeel van een veel groter systeem.

Rwanda en Arabica

Rwanda is sterk verbonden met Arabica. De National Agricultural Export Development Board beschrijft de nationale koffieproductie als overwegend Arabica van Bourbon-types.

De hoge heuvelgebieden, het smallholder-model en een dicht netwerk van washing stations hebben geholpen om Rwanda internationaal als specialty origin te positioneren.

Dat betekent echter niet dat iedere Rwandese koffie hetzelfde smaakt. District, hoogte, plantmateriaal, oogst, processing en individuele stationkeuzes kunnen allemaal verschil maken.

Gakenke krijgt daardoor een eigen plaats binnen een veel groter Rwandees koffielandschap.

Niet zomaar één Bourbon

De koffie wordt commercieel omschreven als een Arabica Bourbon blend. Wanneer we verder inzoomen op Rushashi wordt het verhaal genuanceerder.

De origin-informatie noemt French Mission, Jackson, Mibirizi en Pop 3303/21. Dat zijn plantselecties die al lange tijd onderdeel uitmaken van de koffieteelt in Rwanda en de bredere Great Lakes-regio.

Jackson heeft genetisch een duidelijke relatie met de Bourbon-groep. Bij Mibirizi is de geschiedenis ingewikkelder: modern genetisch onderzoek wijst juist op een sterke Typica-achtige achtergrond.

Daarom behandelen we ‘Bourbon blend’ als een nuttige commerciële aanduiding, maar niet als het volledige botanische verhaal.

Een blend kan juist iets vertellen over de regio

Het woord blend klinkt soms alsof verschillende koffies pas na export met elkaar zijn gemengd. Bij een smallholder-origin kan het iets anders betekenen.

Verschillende boeren leveren cherries van meerdere traditionele plantselecties aan hetzelfde washing station. Daardoor ontstaat een regionale lot waarin niet één finca of één variëteit centraal staat, maar juist het gezamenlijke karakter van een gemeenschap.

Dat past goed bij Rwanda Gakenke. Deze koffie vertelt niet het verhaal van één geïsoleerde plantage, maar van producers die samen rondom Rushashi werken.

Honey volgens onze batchspecificatie

Onze Rwanda Gakenke wordt geleverd met Honey als verwerkingsmethode.

Bij Honey processing wordt de schil van de koffiebes verwijderd, terwijl een deel van de kleverige mucilage rond de koffieboon tijdens het drogen aanwezig blijft. Dat verschilt van volledig washed processing, waarbij die laag verder wordt verwijderd voordat het drogen plaatsvindt.

De aanwezigheid van mucilage kan bijdragen aan een andere balans tussen zoetheid, body en helderheid. Toch bepaalt de procesnaam nooit zelfstandig hoe een koffie gaat smaken.

Daarom gebruiken we Honey vooral als informatie over wat er met de koffie is gebeurd. Woensdag bepalen we pas welke sensorische eigenschappen wij daadwerkelijk terugvinden.

Een belangrijke nuance bij deze batch

Rushashi produceert meerdere verwerkingsstijlen. Naast washed koffie bestaan er onder andere Honey, Natural en experimentele lots.

Onze leverancier specificeert deze specifieke batch als Honey. Daarom gebruiken we die aanduiding voor Rwanda Gakenke.

Binnen de bredere traceability van Rushashi worden afzonderlijke Honey lots echter ook gekoppeld aan specifieke producentengroepen, waaronder Rutabo. Daardoor behandelen we Honey als batchinformatie en niet als algemene verwerking van alle koffie uit Rushashi.

Juist zulke verschillen laten zien waarom lotinformatie belangrijk blijft.

Wat verwacht de leverancier?

Zoals iedere maandag houden we de leveranciersnotities strikt gescheiden van onze eigen sensory.

Voor Rwanda Gakenke krijgen we twee duidelijke smaakrichtingen mee: gedroogd fruit en zwarte thee.

Gedroogd fruit suggereert op papier een rijpere, geconcentreerde fruitzoetheid. Zwarte thee wijst juist richting een drogere, aromatische structuur en een verfijnde afdronk.

De leverancier omschrijft het totale profiel bovendien als zacht en uitgebalanceerd, met lichte zoetheid en frisse aciditeit.

SCA-score 84,25

De groene koffie komt bij Coffee Class binnen met een SCA-score van 84,25 punten.

Daarmee valt Rwanda Gakenke binnen het specialty-segment. Toch vertelt die score niet hoe wij de koffie moeten branden en evenmin welke smaaktonen uiteindelijk dominant worden.

Een score beschrijft de beoordeelde kwaliteit van de groene koffie binnen een cuppingcontext. Vanaf het moment dat wij gaan branden, voegen we onze eigen keuzes toe.

Daarom gebruiken we 84,25 als kwaliteitsreferentie en niet als eindconclusie.

Direct Trade en meer grip op de keten

Rushashi heeft al jarenlang een transparante handelsrelatie met This Side Up. Die samenwerking begon in de eerste jaren van This Side Up en leidde tot directe Europese verkopen van koffie van de coöperatie.

Het bijzondere aan dit model is dat de producentenorganisatie meer controle houdt over de waarde van haar koffie. Traceability-informatie laat zelfs zien hoe verschillende onderdelen van de uiteindelijke koffieprijs worden opgebouwd.

Voor Coffee Class betekent Direct Trade daarom vooral dat we verder willen kijken dan alleen land en smaakprofiel. We willen begrijpen welke organisatie achter de koffie zit en hoe de keten is opgebouwd.

Dat maakt de naam Rushashi inhoudelijk belangrijk.

Vrouwen en jongeren binnen Rushashi

Binnen Abakundakawa bestaan bovendien specifieke producentengroepen. Hingakawa brengt vrouwelijke koffieproducenten samen, terwijl Ishema zich richt op een jongere generatie koffieboeren.

Die jeugdgroep ontstond vanuit een concreet probleem. Wanneer jonge mensen het platteland verlaten en oudere generaties stoppen met koffieproductie, verdwijnt uiteindelijk ook kennis en arbeid uit de sector.

Door jonge producenten binnen de koffieorganisatie meer perspectief te geven probeert Rushashi daarom niet alleen de huidige oogst, maar ook de toekomst van de lokale koffieteelt te ondersteunen.

Van kwaliteit naar agroforestry

De samenwerking rondom Rushashi richt zich ondertussen niet uitsluitend op verwerking en verkoop.

Er wordt ook gewerkt aan schaduwbomen, plantmateriaal en agroforestry. Zulke systemen proberen koffieproductie sterker te verbinden aan bodem, schaduw en een gevarieerder landbouwlandschap.

Ook hierbij geldt dat geen enkele afzonderlijke maatregel automatisch betere koffie oplevert. Wel kunnen gezondere bodems en beter aangepaste landbouwsystemen de basis vormen waarop producenten op langere termijn blijven werken.

Voor een coöperatie die afhankelijk is van duizenden kleine koffiebedrijven is juist die lange termijn belangrijk.

Rwanda als land van smallholders

Het verhaal van Rushashi past binnen een veel breder Rwandees systeem.

Volgens de Rwandese National Agricultural Export Development Board zijn ongeveer 400.000 smallholder-families betrokken bij koffieproductie. Arabica van voornamelijk Bourbon-types domineert daarbij de nationale productie.

Een groot netwerk van washing stations maakt het mogelijk om cherries van kleine producenten centraal te verwerken en kwaliteit beter te bewaken.

Daardoor is de washing station vaak de meest herkenbare eenheid wanneer specialty coffee uit Rwanda internationaal wordt verkocht.

Waarom zwarte thee ons nieuwsgierig maakt

Zwarte thee is een interessante leveranciersnotitie voor een koffie die volgens de batchspecificatie als Honey is verwerkt.

Honey processing wordt vaak vooral geassocieerd met zoetheid en body. Toch hoeft een Honey koffie helemaal niet zwaar of jamachtig te worden.

Wanneer de groene koffie zelf voldoende structuur en helderheid heeft, kan de zoetheid juist samengaan met een meer elegante, theeachtige kant.

Daarom wordt de roast van dinsdag belangrijk. We willen voldoende zoetheid ontwikkelen zonder die verfijnde structuur volledig te verliezen.

En het gedroogde fruit?

Gedroogd fruit geeft ons vooraf een tweede richting.

Denk daarbij niet aan één letterlijk ingrediënt, maar aan de sensorische associatie van geconcentreerd rijp fruit. Rozijn, pruim, dadel of ander gedroogd fruit kunnen allemaal binnen zo’n bredere familie vallen.

Welke richting deze Rwanda uiteindelijk opgaat, weten we nog niet. Dat bepalen we pas nadat de koffie is gebrand en woensdag zonder leveranciersnotities voor ons staat.

Maandag is verwachting. Woensdag wordt waarneming.

Morgen begint onze interpretatie

Vandaag eindigt ons verhaal nog bij de groene koffie. Alles wat we tot nu toe weten, werd bepaald door producenten, plantmateriaal, hoogte, processing en de reis naar onze brander.

Morgen voegen wij voor het eerst onze eigen handtekening toe.

Voor Rwanda Gakenke willen we voldoende ontwikkeling creëren om de zoete kant van de Honey processing te ondersteunen. Tegelijkertijd willen we voorkomen dat een mogelijke theeachtige structuur en fruitige helderheid verdwijnen achter te veel roastkarakter.

Hoe dat in de praktijk uitpakt, laten we volledig afhangen van onze daadwerkelijke RoastTime-curve.

Zeven dagen Rwanda Gakenke

Deze week volgen we Rwanda Gakenke opnieuw van groene koffie naar het uiteindelijke kopje.

Dinsdag analyseren we onze eigen roastcurve. Woensdag leggen we gedroogd fruit en zwarte thee bewust opzij en bepalen we onze eigen smaaktonen, zuurheid, textuur, nasmaak en kracht.

Donderdag gebruiken we dat profiel om de beste brewing-methode te kiezen. Vrijdag vertaalt de barista die informatie naar een eigen signature.

In het weekend zoomen we weer uit. Dan onderzoeken we een groter koffiethema en sluiten we af bij de cultuur, geschiedenis en mensen achter Rwandese koffie.