Kenia Trans-Nzoia: Sakami, cultuur & koffie | Coffee Class

Achter onze Kenia Trans-Nzoia staat een veel groter verhaal dan rode bes, roos en praliné. Sakami Coffee Farm laat zien hoe koffie onderdeel kan worden van een landschap, een gemeenschap en een nieuwe generatie ondernemers. Juist daarom sluiten we deze week niet af bij het kopje, maar bij de mensen achter de boon.

Trans-Nzoia ligt in de North Rift van Kenia. De regio staat van oudsher veel sterker bekend om andere landbouwgewassen dan om specialty coffee.

Toch groeit daar op ongeveer 1.800 meter hoogte een volledig traceerbare Batian die uiteindelijk bij Coffee Class terechtkomt. Daarmee vertelt deze koffie ook een verhaal over verandering.

Trans-Nzoia · meer dan een koffieregio

Wie aan Keniaanse koffie denkt, denkt vaak eerst aan de bekendere koffiegebieden in het centrale deel van het land. Trans-Nzoia vertelt echter een ander verhaal.

De North Rift staat sterk in het teken van landbouw. Vooral de grootschalige productie van gewassen zoals maïs heeft de identiteit van het gebied lang bepaald.

Daardoor draagt de regio ook de bijnaam van een belangrijke graanschuur van Kenia. Koffie vormt hier dus niet vanzelfsprekend het eerste landbouwproduct waaraan mensen denken.

Juist daarom is de ontwikkeling rond Sakami interessant. Gloria Gummerus wilde laten zien dat ook deze regio hoogwaardige koffie kan voortbrengen en internationaal een eigen identiteit kan opbouwen.

Gloria Gummerus · terug naar koffie

Het verhaal van Sakami begint niet bij een klassieke carrière als koffieproducent.

Gloria werkte eerder onder andere in de beautywereld en organiseerde evenementen. Toch was koffie voor haar niet volledig onbekend, omdat ze zelf uit een familie met een koffieverleden kwam.

Samen met haar man Jarmo kwam uiteindelijk de mogelijkheid om een farm in Trans-Nzoia te ontwikkelen. Bovendien bleek het terrein een geschiedenis met koffie te hebben.

Daarmee ontstond een nieuw hoofdstuk. Rond 2010 begonnen Gloria en Jarmo opnieuw actief koffie aan te planten en verder te ontwikkelen.

Sakami als eigen koffieverhaal

Op Sakami groeien verschillende Keniaanse cultivars. Daaronder bevinden zich Batian, Ruiru 11, SL28 en K7.

Voor onze Coffee Class-lot staat echter één cultivar centraal: Batian.

Juist die keuze maakt de koffie interessant binnen het grotere verhaal van Kenia. Batian vertegenwoordigt namelijk een modernere generatie Keniaanse koffieplanten, terwijl cultivars zoals SL28 veel sterker verbonden zijn met het klassieke internationale beeld van Keniaanse koffie.

Daardoor kijkt Sakami niet alleen naar traditie. Tegelijkertijd onderzoekt de farm hoe moderne cultivars, verwerking en landbouw kunnen bijdragen aan de toekomst van koffie in de regio.

Koffie als gemeenschap

Een farm bestaat nooit alleen uit bomen en grond. Mensen bepalen uiteindelijk hoeveel zorg die bomen krijgen en wat er tijdens de oogst gebeurt.

Rond Gloria’s farm speelt een grote groep vrouwen daarin een opvallende rol. Volgens informatie van de ketenpartner werken ongeveer vijftig vrouwen rond de farm.

Tijdens de oogst kan dat aantal bovendien oplopen tot meer dan honderd mensen. Zij dragen onder andere bij aan het met de hand plukken en selecteren van rijpe koffiekersen.

Daarmee vormt koffie een bron van werk. Toch gaat de ontwikkeling rond Sakami verder dan alleen seizoensarbeid.

North of the Rift Women in Coffee

Uit de samenwerking rond Gloria ontstond uiteindelijk een breder netwerk van vrouwelijke koffieondernemers.

Daarbij werken verschillende onafhankelijke vrouwen met hun eigen farms, bedrijven en koffielots naast elkaar. Zo groeide vanuit Sakami een netwerk dat bekendstaat als North of the Rift Women in Coffee.

In 2022 kreeg deze groep volgens de betrokken ketenpartner officiële erkenning als een nieuw chapter binnen de International Women’s Coffee Alliance.

Dat maakt het verhaal groter dan één farm. Sakami vormt daarmee een belangrijk startpunt binnen een netwerk waarin vrouwelijke ondernemers uit de North Rift hun eigen plaats in de koffieketen proberen te versterken.

Niet één vrouw, maar meerdere ondernemers

Het is daarbij belangrijk om het verhaal niet te versimpelen tot één producent die anderen vertegenwoordigt.

Gloria speelt een belangrijke verbindende rol, maar binnen het bredere netwerk werken meerdere onafhankelijke vrouwelijke ondernemers. Ieder heeft haar eigen achtergrond, farm en onderneming.

Juist die zelfstandigheid maakt het netwerk interessant. Het gaat niet alleen om ondersteuning, maar ook om ondernemerschap en zichtbaarheid binnen de koffieketen.

Daardoor verandert de rol van producenten. In plaats van anoniem achter een regionale naam te verdwijnen, kunnen individuele farms en ondernemers nadrukkelijker zichtbaar worden.

Waarom traceerbaarheid cultureel belangrijk is

Traceerbaarheid lijkt op het eerste gezicht vooral een technisch onderwerp. Toch heeft het ook een menselijke kant.

Wanneer een zak groene koffie alleen als ‘Kenya’ wordt verkocht, verdwijnen veel details achter één nationale herkomstnaam. Bij een Single Farmer Lot blijft daarentegen zichtbaar wie de koffie produceerde en waar hij vandaan kwam.

Daarom staat op onze koffie niet alleen Kenia. We benoemen eveneens Trans-Nzoia, Sakami Coffee Farm, Gloria Gummerus en Batian.

Hierdoor krijgt de producent een plaats in hetzelfde verhaal als de regio, cultivar en smaak.

Van producent naar internationale markt

Sakami beschikt over mogelijkheden om koffie vanuit de eigen onderneming richting de internationale markt te brengen. Daardoor kan de farm een groter deel van het traject zelf volgen.

Voor onze ketenpartner vormde juist die mogelijkheid een belangrijke basis voor directe en traceerbare samenwerking.

Sinds 2020 kwamen daardoor volledig traceerbare Single Farmer Lots uit deze samenwerking beschikbaar. Vervolgens groeide ook het netwerk van producenten rond Sakami verder.

Zo draait traceerbaarheid niet alleen om weten waar een boon vandaan komt. Het gaat eveneens over wie zichtbaar blijft wanneer koffie de farm verlaat.

Een landschap met meer dan koffie

Ook de manier waarop Sakami het land gebruikt, vertelt iets over de visie van de farm.

Koffie groeit hier namelijk niet als het enige gewas binnen een leeg landschap. Macadamiabomen staan tussen de koffie, terwijl inheemse bomen en natuurlijke vegetatie eveneens ruimte behouden.

Daarnaast staan bijenkasten op de farm en blijven delen met natuurlijke begroeiing intact. Daardoor ontstaat een landbouwomgeving met meerdere soorten planten en functies.

Die agroforestry-benadering verbindt koffieproductie aan een bredere omgang met het landschap.

Reststromen opnieuw gebruiken

Ook na de oogst probeert Sakami verschillende materialen opnieuw in het landbouwsysteem te gebruiken.

Koffiepulp en macadamiaschillen dienen bijvoorbeeld als voedingsmateriaal voor wormen. Vervolgens kunnen de wormenmest en bijbehorende producten opnieuw richting het land.

Daarnaast behandelt de farm water uit pulping en washing voordat het opnieuw voor irrigatie wordt ingezet.

Hierdoor krijgt duurzaamheid een praktische betekenis. Het gaat niet alleen om een label, maar om keuzes die dagelijks op een landbouwbedrijf terugkomen.

Bomen planten voor de toekomst

De bredere samenwerking rond Sakami leidde eveneens tot aanvullende natuurprojecten.

In 2022 kocht Sakami volgens de ketenpartner duizenden inheemse bomen om onder andere een bufferzone langs een nabijgelegen waterloop te versterken.

Daarnaast kunnen zulke bomen wind breken en bijdragen aan bescherming tegen bodemerosie.

Daarmee wordt opnieuw zichtbaar dat een koffiefarm niet op zichzelf staat. Water, bodem, bomen, dieren en landbouw beïnvloeden elkaar voortdurend.

Van koffiekers naar inkomen

Voor een consument begint koffie vaak bij een zak gebrande bonen. Op de farm begint dezelfde koffie echter maanden eerder.

Bomen moeten worden verzorgd, kersen moeten rijpen en mensen moeten op het juiste moment kunnen oogsten. Vervolgens vragen selectie, verwerking en droging opnieuw om arbeid.

Daardoor vertegenwoordigt iedere groene boon niet alleen grondstof, maar ook tijd en werk.

Wanneer specialty coffee daarnaast meer traceerbaarheid creëert, kan ook beter zichtbaar worden welke mensen dat werk uitvoeren.

Koffie als mogelijkheid

Voor de vrouwen rond de North Rift krijgt koffie daardoor nog een extra betekenis.

Werk op een farm kan inkomen bieden, terwijl eigen ondernemerschap juist de mogelijkheid geeft om verder in de keten actief te worden.

Bovendien kan samenwerking toegang tot kennis, netwerken en financiële middelen vergroten. Daardoor wordt koffie niet alleen een landbouwproduct, maar ook een mogelijke economische route.

Dat betekent niet dat koffie automatisch iedere sociale uitdaging oplost. Toch laat het netwerk rond Sakami zien hoe productie en ondernemerschap met elkaar verbonden kunnen raken.

Een andere kant van Kenia

Ook voor ons als koffiedrinkers verbreedt Trans-Nzoia het beeld van Keniaanse koffie.

Kenia is namelijk niet één smaak, één cultivar of één productiemodel. Verschillende regio’s, producenten en ondernemingen geven ieder hun eigen invulling aan koffie.

Bij deze lot ontmoeten we daarom een moderne Batian, een regio buiten het meest klassieke beeld van Keniaanse specialty coffee en een sterk verhaal rond vrouwelijke ondernemers.

Juist dat maakt herkomst interessant. Hoe preciezer we kijken, hoe minder een land één algemene categorie blijft.

Van Sakami naar Coffee Class

Uiteindelijk legt deze koffie een lange afstand af voordat hij bij ons in de branderij terechtkomt.

Op Sakami begint het proces bij landbouw, oogst en verwerking. Vervolgens beweegt de groene koffie via de handelsketen richting Europa.

Pas daarna voegen wij onze eigen invloed toe. We branden de koffie licht-medium, proeven hem en bepalen hoe we hem het beste kunnen zetten.

Toch blijft al dat werk afhankelijk van wat op de farm is gebeurd. Zonder gezonde koffiekersen en zorgvuldige verwerking bestaat er geen roastprofiel dat kwaliteit kan creëren uit het niets.

Zeven dagen Kenia Trans-Nzoia

Maandag begonnen we bij Green Coffee. Daardoor leerden we Trans-Nzoia, Sakami, Gloria Gummerus en Batian kennen.

Dinsdag volgde Roasting. We ontwikkelden de koffie licht-medium en stopten na 10:58 op 201,1°C IBTS.

Tijdens Sensory vonden we vervolgens rode bes, roos en praliné. Daarbij beoordeelden we de zuurheid als Helder, de textuur als Elegant, de nasmaak als Schoon en de kracht als Aanwezig.

Donderdag liet Brewing zien hoe filter, pour-over en cold brew verschillende kanten van hetzelfde profiel kunnen benadrukken.

Vrijdag vertaalden we dat profiel tijdens Barista naar Sakami Bloom. Daarna onderzochten we zaterdag bij Coffee Knowledge hoe zulke smaakassociaties überhaupt kunnen ontstaan.

Vandaag eindigen we waar de koffie werkelijk begon: bij het landschap en de mensen.

Meer dan rode bes, roos en praliné

Een smaakprofiel helpt ons om koffie begrijpelijk te maken. Toch kan geen enkele proefnotitie het volledige verhaal van een herkomst vertellen.

Achter rode bes staat een koffiekers die iemand heeft geplukt. Achter roos staat een plant die maandenlang op een farm heeft gegroeid.

Praliné ontstaat voor ons pas tijdens en na roasting, maar de bouwstenen daarvoor kwamen al uit de groene koffie.

Daarom blijven we bij Coffee Class verder kijken dan alleen smaak. Specialty coffee krijgt namelijk pas echt betekenis wanneer kwaliteit, vakmanschap en herkomst bij elkaar komen.